Miejscowości

Wiadomości

Okolice Sanoka

Okolice Sanoka (20)

sobota, 02 listopad 2013 15:00

Besko

Napisał

Besko jest miejscowością położoną pośrodku Dołów Jasielsko-Sanockich. Wieś dzieli się na część zachodnią i wschodnią.

Nazwa Besko na przestrzeni wieków brzmiała różnie. W 1419 roku było to Besko, w 1450 roku - Beszko, w 1472 roku - Boskow, w 1475 roku - Bessko, w 1478 roku - Beschko, w 1499 roku - Bezko. W schematyzmach wspomina się o nazwie ruskiej Beśko, Bośko i Vośko. Według jednego ze źródeł nazwa Besko wywodzi się od ukraińskiego słowa "Bośko", czyli bocian. Inne źródła podają, że jej pochodzenie jest lokacyjnie fizyczne lub lokacyjnie kulturowe w związku z nazwą miejscowości o tematyce "Boz" lub "Bz", po polsku "Bez" lub "Bz". Jeszcze inne, że wiąże się ze słowem "besot" i wyrazem bieszczad-góra. Tak naprawdę pochodzenie nazwy nie jest rozpoznawalne.

Po raz pierwszy o Besku wspomina się w dokumencie z 1419 roku, ale prawdopodobnie istniało ono znacznie wcześniej, przed 1340 rokiem. Dokument lokacyjny tej królewskiej wsi zaginął. W 1425 roku w miejscowości zaczęli osiedlać się Polacy. W 1565 roku mieszkało tutaj około 100 rodzin, a wieś była jednym ze znaczniejszych ośrodków administracyjnych, którego tradycja sięgała czasów prawa ruskiego. W Aktach Grodzkich i Ziemskich wspomina się o istnieniu "służków" w Besku. W XV wieku miejscowość podlegała starostwu sanockiemu. W tym czasie dochodziło do sporów granicznych między Beskiem, a sąsiednimi miejscowościami m.in. z Zarszynem. W latach 1789 i 1790 spisano akt graniczny między właścicielami Zarszyna, Beska i Jaćmierza. Wytyczono wtedy granice, które obowiązują do dzisiaj.

W lustracji z 1565 roku wymienia się stawek w Besku i wspomina się o pobieraniu myta w tej miejscowości, o którym pojawia się wzmianka także w 1665 roku. Spis podatkowy z 1552 roku podaje, że w Besku mieszkało 4 kmieci, a z kolei inwentarz z 1558 roku informuje o tym, że mieszkańcy posiadali w lasach Smereczyna i Milcza barcie, z których opłacali roczny czynsz.

W Besku znajdował się folwark wraz z zarządem, na którym osiedlała się polska czeladź folwarczna. W 1565 roku mieszkało tutaj 69 kmieci, 17 zagrodników, 11 służków, bednarz, młynarz, cieśla, 2 karczmarzy, 2 popów i służba folwarczna. Pierwszym dzierżawcą folwarku był Wandalin Mniszek.

Według lustracji z 1627 roku żyło w Besku 48 poddanych osiadłych ludzi. Poddani wykonywali pańszczyznę trzy dni w tygodniu pługiem od południa. Chałupników było 19, rzemieślników - 10, poza tym mieszkał tutaj młynarz i karczmarz. Oprócz poddanych pańskich w Besku żyli również poddani kościelni.

W latach 1784-1786 mieszkało w miejscowości 1370 osób, w tym 570 katolików i 30 Żydów. W 1880 roku wieś liczyła 1214 mieszkańców.

W 1873 roku powstał w miejscowości sklep spółdzielczy, który służył pomocą chłopom w razie wypadków losowych. W 1895 roku z działaczami ruchu chłopskiego w Besku kontaktował się działacz chłopski Jan Stapiński.

W latach 1851 i 1853 w miejscowości spadł grad, niszcząc pola uprawne. W 1854 roku zmarło aż 80 ludzi, a urodziło się tylko 24 dzieci. W 1862 roku panowała długotrwała susza, w wyniku której wyschły studnie. W 1864 roku Besko nawiedziła powódź, zalewając pola uprawne. Taka sama sytuacja miała miejsce w 1867 roku. W 1870 roku panowały silne mrozy, na skutek których większość mieszkańców straciła dużo sztuk bydła. W 1873 roku panowała w Besku epidemia cholery, na którą zmarło 76 mieszkańców.

W 1873 roku wybudowano budynek dworski na miejscu wcześniejszego, który pełnił rolę domku myśliwskiego. Zjeżdżali do niego właściciele okolicznych miejscowości. Dwór był w części drewniany w części murowany, w środku znajdowała się biblioteka, a na ścianach wisiały cenne obrazy i zbroja. Obok dworu stały czworaki. Około 1800 roku właścicielem dworu został brat miejscowego proboszcza Szymona Urbańskiego, który nabył dworski majątek od rządu austriackiego. Kolejnymi właścicielami byli Józef i Aniela Kłopotowscy, a po nich dwór odziedziczył Jan Janike z Prus. Po nim budynki dworskie należały do Adolfa de Hildebrandta z Drezna. W 1873 roku dwór w Besku przeszedł na własność Banku Krakowskiego Przemysłu w Sanoku. Ostatnim właścicielem beskiego majątku był książę Adam Czartoryski, a do 1939 roku dwór dzierżawił oficer Jerzy Myczkowski. W czasie wojny zarządzał nim dr Oskar Schmidt. W 1944 roku budynki dworskie przejęło Kółko Rolnicze. W 1955 roku zostały rozebrane, zaś podworski park z XIX wieku przejął miejscowy SKR. Ziemie dworskie rozparcelowano.

W 1900 roku liczba ludności mieszkającej w Besku zwiększyła się do 2612 osób, w tym 1301 grekokatolików, 1271 katolików i 40 Żydów. W 1914 roku żyło tutaj 2 675 osób, a 1945 roku - 4 200 osób. W wyniku wysiedleń liczba mieszkańców w 1966 roku zmniejszyła się do 3 200 osób. Pod koniec 1994 roku mieszkało tutaj 3 650 ludzi.

W latach 80-90 XX wieku w zabudowie Beska można było spotkać kurne chaty, kryte słomianą strzechą. Utrzymywano się przede wszystkim z rolnictwa. Mieszkańcy uprawiali głównie podstawowe zboża i len używany jako surowiec do wyrobu tkanin wieśniaczych. W Besku swoje rzemiosła wykonywali tkacze, stolarze, murarze, szewcy, krawcy, budowniczowie, cieśle, kowale, bednarze, zduni i mechanicy.

W latach 60 XX wieku swoją działalność rozpoczęły chóry, zespół muzyczny mandolinistów pod przewodnictwem Józefa Muszyńskiego i amatorski zespół teatralny pod kierunkiem Władysława Kielara. Ich działalność wspierało Koło Gospodyń Wiejskich.

Do I rozbioru Polski Besko należało do Ziemi Sanockiej. Od 1772 roku znalazło się pod panowaniem Austro-Węgier. Od 1953 roku stało się samodzielną gromadą. W 1973 roku weszło w skład gminy Zarszyn. W 1975 roku po przeprowadzeniu reformy administracyjnej Besko znalazło się w obrębie województwa krośnieńskiego. Od 1992 roku jest siedzibą gminy, w skład której wchodzą Poręby i Mymoń.

W czasie I wojny światowej wojska rosyjskie wkroczyły do Beska 27 września 1914 roku, ale już w październiku wyparły wojska austriackie. W listopadzie Rosjanie powrócili na te tereny. W czasie ofensywy rosyjskiej z przełomu lat 1914-1915 Besko znalazło się w strefie przyfrontowej. Wiele budynków zostało zniszczonych i trwały rekwizycje mienia gospodarczego mieszkańców.

W okresie międzywojennym mieszkańcy powoli odbudowywali wojenne zniszczenia. W tym czasie ksiądz Bolesław Hołub zainicjował działalność Spółdzielni Mleczarskiej i Spółdzielni Wikliniarskiej. Założono też orkiestrę dętą. Przy Kółku Rolniczym działało Koło Hodowców. Istniało Kółko Sadownicze i Kasa Stefczyka udzielająca pożyczek niskoprocentowych oraz działała organizacja paramilitarna "Strzelec", która zrzeszała wielu młodych mężczyzn. W lesie beskim odkryto ślady ropy naftowej. Wybudowano szyb i dokonano odwiertu, jednak koszty eksploatacji okazały się większe od zysków. W Besku żyli obok siebie Polacy i Rusini. Ludność ruska utworzyła własne organizacje: "Proświta", "Kooperatywa", "Masłosojuz".

Pierwsze oddziały Wehrmachtu wkroczyły do Beska wieczorem 9 września 1939 roku. Administrację w Besku powierzono Ukraińcom. Na miejscową ludność nałożono kontyngenty. Na skutek licznych skonfiskowań w 1942 roku zapanował w Besku głód i epidemia tyfusu. Przez zimę 1940/1941 roku w miejscowości utworzono szkołę dla rekrutów, gdyż okupanci niemieccy przygotowywali się do ataku na ZSRR. Z Beska na roboty przymusowe do Niemiec wywieziono około 120 mężczyzn i 80 kobiet.

W Besku działał ruch oporu. Funkcję komendanta powierzono Stanisławowi Szaremu. Następnie zorganizowano pluton Armii Krajowej. Pomocy członkom ruchu oporu udzielał dr Oskar Schmidt, Austriak z pochodzenia. Besko zostało wyzwolone 16 września 1944 roku.

Zniszczenia wojenne w miejscowości były znaczne. Powoli odbudowywano budynki mieszkalne i gospodarcze. Dokonano parcelacji gruntów. Mieszkańcy Beska otrzymali ok. 300 ha ziemi. Ludność ukraińską przesiedlono do ZSRR, a na ich miejsce przybyli Polacy z terenów ZSRR. Organizowano kursy, które miały zlikwidować analfabetyzm. Ważną rolę odegrała agronomówka Józefa Sieniawskiego, która organizowała spotkania i wykłady dla rolników. W 1947 roku uruchomiono Kółko Rolnicze wraz z cegielnią. Jego długoletnim dyrektorem był Stanisław Polański. W 1954 roku zelektryfikowano wieś. W 1965 roku z rolnictwa utrzymywało się 364 rodziny. Istniało 575 gospodarstw rolnych. W 1966 roku poza Beskiem pracowało 194 osoby. W 1965 roku rozpoczęto gazyfikację miejscowości. Działało Koło Gospodyń Wiejskich, od 1975 roku Zarząd Ludowego Zespołu Sportowego i Terenowe Koło Ligi Obrony Kraju (do ogłoszenia stanu wojennego). W latach 70 XX wieku powstał Ośrodek Zdrowia, a w 1989 roku postanowiono rozbudować tutejszą szkołę. Apteka w Besku powstała w 1993 roku. Dzięki wyremontowanej drodze, zaczęły kursować autobusy.

Na uwagę w Besku zasługuje drewniany kościół parafialny z 1755 roku, który ufundował Jerzy August Wandalin Mniszek z Dukli. Świątynię rozbudowano w 1893 roku. Obok stoi klasycystyczna dzwonnica z 1841 roku i przebudowana plebania z XVIII wieku. Po drugiej stronie drogi widnieją pozostałości parku podworskiego z kapliczką św. Floriana z I połowy XIX wieku w narożniku muru i zegar słoneczny.

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Gajewski B., Besko wieś nad Wisłokiem, Rzeszów 1996,

Olszański T.A., Beskid Niski. Przewodnik, Pruszków 2002,

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:59

Bukowsko

Napisał

 

Bukowsko jest miejscowością położoną u podnóża Beskidu Niskiego w dolinie rzeki Bukowiec, która jest dopływem rzeki Sanoczek. Od Sanoka dzieli ją około 18 kilometrów.

Po raz pierwszy o Bukowsku wspomniano 25 czerwca 1361 roku. W ten dzień król Kazimierz Wielki podarował wieś braciom Pawłowi i Piotrowi z Węgier herbu Gozdawa. W XV wieku miejscowość należała do Piotra ze Zboisk. W tym czasie te tereny zamieszkiwała w większości ludność polska utrzymująca się z uprawy roli i hodowli bydła. Mieszkańcy posiadali wiele przywilejów i swobód np. mogli wypasać bydło na okolicznych pastwiskach i korzystać z zasobów wodnych rzeki Sanoczek. We wsi działał samorząd według prawa niemieckiego. Folwark był rozległy i dobrze zagospodarowany. W 1480 roku jego dotychczasowi właściciele Piotr i Baltazar Oziembłowscy sprzedali niewielką część majątku Janowi Felsztyńskiemu, który w latach późniejszych nabył od wdowy po wójcie Mikołaju Koku resztę dóbr folwarcznych. We wsi istniał młyn i karczma. Bukowsko szybko rozwijało się gospodarczo.

Po uzyskaniu statusu miasta przez Nowotaniec w XV wieku, siedziba parafii z Bukowska została przeniesiona do nowotanieckiego kościoła. Po śmierci właściciela wsi, Piotra z Bukowska w 1474 roku połowę miejscowości odziedziczyła wdowa po nim, Małgorzata. Dzięki małżeństwu, jakie zawarł Jan Felsztyński z córką Piotra ze Zboisk, Zuzanną 11 czerwca 1493 roku, w jego posiadaniu znalazła się cała wieś. W rękach rodziny Felsztyńskich Bukowsko pozostawało do 1577 roku, kiedy to nowym dziedzicem został kasztelan żarnowski i wojewoda podolski Jan Sienieński. Po nim wieś otrzymał jego syn Jakub. W 1580 roku doszło do tragedii. Na dwór w Bukowsku najechał właściciel Humnisk, który zniszczył budynek i zabił Jakuba Sienieńskiego. Około 1613 roku miejscowość stała się własnością rodziny Jasieńskich.

W 1624 roku wsi nie ominął najazd Tatarów, którzy spustoszyli miejscowość, zniszczyli dwór i kościół, a mieszkańców wzięli do niewoli. Rozpoczął się trudny okres w historii Bukowska, który musiał podporządkować się Nowotańcowi.

W 1745 roku odbudowano zniszczony przez Tatarów kościółek pod wezwaniem Świętego Krzyża. Dzięki staraniom rodziny Ossolińskich Bukowsko stało się parafią w dniu 10 maja 1748 roku. Tym samym przestało być już wsią, ale powoli stawało się małym miasteczkiem. Prawdopodobnie prawa miejskie Bukowsko uzyskało około 1720 roku. W XVIII wieku nastąpiła kolonizacja górzystych terenów wokół miejscowości.

W tym samym stuleciu w warstwie społecznej zaczęła dominować ludność żydowska. W górnej części bukowskiego rynku znajdowała się synagoga powstała przed 1745 rokiem. Według austriackich dokumentów Bukowsko w 1790 roku zamieszkiwało 220 rodzin katolickich i 18 rodzin żydowskich. W 1800 roku liczba rodzin katolickich wzrosła do 221, zaś żydowskich do 33 rodzin.

Dużą rolę w życiu mieszkańców odgrywały jarmarki trwające przez kilka dni w lutym od Środy Popielcowej oraz w czerwcu przed świętem Piotra i Pawła. W dniu 6 września 1772 roku wybuchł pożar na bukowskim folwarku.

Najuboższą warstwą społeczeństwa byli chłopi, której liczba pod koniec XVIII wieku wynosiła ponad 1200 osób, na których przypadało 148 wołów i 21 koni.

W 1780 roku zmarł fundator miasta hrabia Józef Ossoliński. Bukowsko wraz z kilkoma innymi miejscowościami stało się własnością córki zmarłego Teresy, która wkrótce wyszła za mąż za krajczego koronnego, Józefa Potockiego.

W 1799 roku w Bukowsku mieszkało 1316 Polaków.

Pod zaborem austriackim w miejscowości istniała szkoła trywialna, swoją siedzibę miał Sąd Powiatowy (później Sąd Grodzki), Posterunek Policji z aresztem, Urząd Podatkowy i Poczta. W 1874 roku otworzono trzyklasową szkołę, przed 1885 powstała Straż Pożarna, a w 1890 roku uruchomiono aptekę. W 1883 roku w Bukowsku rozpoczął swoją praktykę lekarz i dwie akuszerki. W tym okresie powstały w miasteczku takie instytucje jak: Leśnictwo, Kółko Rolnicze, Kasyno Mieszczańskie, Kasa Stefczyka i Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", a później "Drużyny Bartoszowe".

W latach 1882-1886 wybudowano neogotycki kościół parafialny, a wkrótce przystąpiono do prac nad nową szkołą.

Pierwsze działania wojenne po wybuchu I wojny światowej dotarły do Bukowska końcem września 1914 roku. Miasto znalazło się na linii frontu. Walki Austriaków z Rosjanami trwały do maja 1915 roku. Po zakończeniu wojny miasto było przeludnione i borykało się z rosnącą biedą mieszkańców. Niektórzy decydowali się na wyjazd do USA lub Kanady w poszukiwaniu pracy.

Gdy wybuchła II wojna światowa, ludność polska w Bukowsku stała się obiektem grabieży i rozbojów ukraińskich nacjonalistów. Kres anarchii przyniosło wkroczenie do miasta oddziałów Wehrmachtu. W Bukowsku zachowano siedzibę gminy zbiorowej, a władzę objęli Ukraińcy na czele ze znienawidzonym wójtem Władysławem Mazurkiewiczem. Pierwsze represje dotknęły mieszkańców Bukowska już końcem 1939 roku. Jednak niektórzy z nich jak przewodnicy Michał Cytlau i bracia Hertigowie pomagali uciekinierom z północy w przeprawie na Węgry. W 1940 roku w czasie łapanki gestapowcy pochwycili około 60 mieszkańców Bukowska, którzy trafili do Oświęcimia. Okupancki wywieźli 70 osób z miasta na przymusowe roboty do Niemiec. W 1942 roku większość bukowskich Żydów wywieziono do obozu zagłady w Zasławiu koło Zagórza.

W Bukowsku działał także polski ruch oporu. Latem 1944 roku udało się zgładzić wójta Mazurkiewicza. W tym samym roku miasteczko znalazło się pod ostrzałem artyleryjskim i lotniczym. Zniszczono ponad 50 budynków mieszkalnych, a życie straciło 48 obywateli. Wyzwolenie nadeszło w nocy z 15 na 16 września.

DSC00058

Po wojnie doszło do parcelacji majątku dworskiego. Ludzie w obawie przed atakami UPA zaczęli masowo opuszczać miasto. W miasteczku działały jedynie szkoła, urząd gminny i posterunek MO. Sotnia "Hrynia" zaatakowała Bukowsko 25 marca 1946 roku. Bojówkarze splądrowali sklep i domy, a budynki szkoły i Sądu Grodzkiego podpalili. 4 kwietnia tego samego roku atak się powtórzył. Zamordowano kilku mieszkańców Bukowska. Reszta ludzi uciekła do bezpieczniejszych miejscowości. W Bukowsku pozostało 32 rodziny zamieszkałych w kilku ocalałych budynkach lub koczujących w pośpiesznie tworzonych szałasach. Powoli sytuacja się stabilizowała. W 1949 roku Bukowsko na powrót stało się siedzibą administracji gminnej. Ocaleni rozpoczęli odbudowę zniszczonej miejscowości.

W latach 1959-1960 zelektryfikowano Bukowsko, a w następnych latach drogę prowadzącą do Sanoka pokryto asfaltem. Zaczęły kursować autobusy. W 1954 roku ukończono budowę szkoły podstawowej. Swoją działalność od 1960 roku prowadziła Gminna Spółdzielnia. W latach 1964-1967 wybudowano magazyn na materiały budowlane i nawozy sztuczne. W 1979 roku swoją działalność rozpoczął zakład gastronomiczny i hotel "Zajazd pod Bukowiną". Pierwszym prezesem Spółdzielni w Bukowsku był Józef Słyszyk.

DSC00054

Na uwagę w Bukowsku zasługuje parafialny kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego z lat 1881-1886. Początki bukowskiej parafii datuje się na 1361 rok. Na terenie wsi zachowały się cztery kapliczki z XIX wieku, a na cmentarzu znajdują się nagrobki kamienne w formie obelisków na cokole z I połowy XIX wieku i kilka w stylu secesyjnym z przełomu XIX/XX wieku.

DSC 0009

Anna Twardy
www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny
Opis na podstawie następującej książki:
1.Zuba J, W gminie Bukowsko, Krosno 2004,

100 9556

100 9557

100 9566

Bukowsko 1

Bukowsko 22

Bukowsko 27

Bukowsko 43

Bukowsko 44

DSC08541

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:58

Bykowce

Napisał

Bykowce są miejscowością położoną na wysokości 310-330 m n.p.m. na prawym brzegu Sanu, w rozległej dolinie Sanu, u podnóża masywu Granickiej (575 m n.p.m.).

Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z młodszej epoki kamienia. W źródłach historycznych, głównie w Aktach Grodzkich i Ziemskich występuje od 1435 roku jako osobno położone osady, które później utworzą jedną miejscowość.

Wcześniej na obszarze tej większej wsi u stóp Gór Słonnych istniało kilka osad. Część zachodnią wymieniano w XV wieku pod nazwą Rytarowce od wyrazu "ritter", czyli "rycerz", zaś końcem XVI wieku pojawiła się tutaj wioska o dwóch zamiennych nazwach - Zawadka lub Nietrepka, które oznaczały miejsca, gdzie przegradzano trakt, chroniąc się w ten sposób przed najazdem wroga. Część wschodnia występowała pod nazwą "Dambrowka" w 1438 roku, a w 1491 roku po raz pierwszy pojawiła się nazwa Bykowce, używana zamiennie z Dąbrówką. Dopiero od 1508 roku stosowano nazwę Bykowce. W XVI i XVII stuleciu w odniesieniu do zachodniej części nadal używano nazwy Zawadka, a wschodniej - Bykowce. Od XVIII wieku obowiązuje tylko nazwa Bykowce. Zawadka-Bykowce występowała jako przysiółek. Obecnie stosuje się określenie Bykowce-Osiedle, którego używają głównie nowi osadnicy, którzy sprowadzili się tutaj w latach 70 i 80 XX wieku.

Pierwszym właścicielem wsi był Mikołaj Czaszyk, po nim odziedziczył majątek jeden z jego pięciu synów, Piotr Rytarowski. W XVI wieku ta wieś szlachecka należała do rodziny Dębickich herbu Gryf, w XVIII-XIX wieku do Urbańskich, w XIX wieku do Wenzlarów, w XIX-XX wieku do Tarnawieckich, a w latach 1926-1930 właścicielem majątku był Ludwik Ramułt. Do 1939 roku Bykowce były w posiadaniu rodziny Płanetów.

Pierwszymi mieszkańcami wschodniej części dzisiejszej wsi byli w 1438 roku Martyn, Lvin i Hayn. W zachodniej części mieszkali m.in. Schlanico, Chucz, Zub Hrin i Culelicz Iwan. W dokumentach z 1435 roku wymieniono także Mynga z Rytarowiec, który pełnił służbę posłańca noszącego listy od starosty do swojego pana. Na początku XVIII wieku wiosenne powodzie zmusiły mieszkańców osad do przeniesienia swoich chałup w wyżej położone miejsca.

W dniu 10 IX 1939 roku doszło tutaj do bitwy między wycofującymi się oddziałami polskimi, a nacierającymi wojskami niemieckimi i słowackimi. W jej wyniku zginęło pięciu żołnierzy i dowódca, ppor. Marian Zaremba. W celu upamiętnienia tego wydarzenia wybudowano pomnik w kształcie "biało-czerwonej poszarpanej flagi" w 1971 roku.

W 1816 roku w Bykowcach znajdowało się 42 domy i mieszkało 63 rodziny, łącznie 251 osób. Wśród mieszkańców naliczono 127 kobiet i dziewcząt oraz 124 mężczyzn, w tym 43 żonatych, a 81 nieżonatych i wdowców. We wsi mieszkał urzędnik, 29 chłopów zdolnych do odbycia służby wojskowej i 26 niezdolnych. Chłopców do lat 14 było 58, a młodzieńców od 15 do 17 lat - 8. Mieszkańcy hodowali 8 koni (3 wałachy, 2 klacze, 3 źrebaki), 48 wołów i 74 krowy.

Według spisu z 1921 roku istniało w miejscowości 62 domy, w których żyło 367 osób, w tym 171 Polaków. Po wojnie w 1947 roku mieszkańców pochodzenia ukraińskiego wysiedlono na Ziemie Zachodnie. Około 2008 roku mieszkało we wsi 768 osób w 177 domach.

O cerkwi greckokatolickiej w Bykowcach wspominają "Acta castrensia Sanocensia" przechowywane w Archiwum Państwowym we Lwowie pod rokiem 1626. W 1724 roku wybudowano nową świątynię na zboczu góry pod lasem. Jak podają szematyzmy istniała we wsi samodzielna parafia greckokatolicka, którą za panowania cesarza Józefa II przyłączono do parafii Olchowce. Z inicjatywy ks. Antoniego Krynickiego w 1900 roku rozpoczęto budowę nowej cerkwi. W 1944 roku świątynia została trafiona pociskiem artyleryjskim, zaś w 1949 roku rozebrano ją za pozwoleniem władz.

W 1810 roku budynki plebańskie wraz z domem otaczały kwadratowe podwórza, a w wolnych miejscach istniało ogrodzenie.

W przeszłości na obszarze Bykowiec poszukiwano wycieków ropy naftowej. Miejsce, w którym utworzono najstarszą, prymitywną kopankę z końca XIX wieku nazwano "Ripne". W pobliżu powstał odwiert, po wojnie pozostała po nim tylko wystająca z ziemi rura. Wokół wykonano liczne "platformy" - półki powstałe na powierzchni zbocza wśród sporych ilości żużlu. W latach 40 XX wieku od północno-zachodniej strony wsi swoje wiercenia prowadzili Niemcy. Ostatni odwiert miał miejsce w latach 80 XX wieku.

Pierwsza szkoła w Bykowcach od 1909 roku miała swoją siedzibę w pokopalnianym budynku po zakończeniu prac wiertniczych w miejscu "Ripne". Obecny budynek placówki wybudowano w latach 1912-1913. Od 2003 roku jest on siedzibą Stowarzyszenia Rozwoju Wsi Bykowce "Moja Wieś". Znajduje się w nim Izba Pamięci poświęcona Żołnierzom Września, pamiątki historyczne dotyczące Bykowiec oraz ekspozycja do nauki przyrody, która nawiązuje do rezerwatu "Polanki" i Parku Krajobrazowego Gór Słonnych.

W Bykowcach istniał dwór Mikołaja Czeszyka, który wybudowano na podmokłym obszarze osuszanym przez melioracje, pełniącym w XIV wieku funkcję obronną. W latach 30 XX wieku znajdowały się we wsi dwa budynki dworskie. Obecnie można zobaczyć tylko dwór Marcelego Tarnawieckiego o charakterze "uzdrowiska" z II połowy XIX wieku, który jest usytuowany w otoczeniu pozostałości parku krajobrazowego. Na uwagę zasługuje również drewniana "willa Andrzeja Bila" z 1937 roku, kilka najmniej zmienionych chałup, metalowe krzyże, z których najstarszym jest krzyż pańszczyźniany z 1848 roku, stare pomniki nagrobne żołnierzy września i ich dowódcy na cmentarzu przycerkiewnym, grobowiec rodziny Tarnawieckich wykonany z tufu wulkanicznego, w którym spoczywa dyrektor artystyczny Towarzystwa Muzycznego i Konserwatorium we Lwowie, Rudolf Schwarz zmarły podczas odwiedzin u córki, Stanisławy Tarnawieckiej.

W latach 1999-2001 wybudowano dużą kaplicę rzymskokatolicką. W pobliżu znajdują się ruiny bunkrów "Linii Mołotowa" oraz rezerwat przyrody "Polanki" z siecią dydaktycznych szlaków spacerowych (m.in. Rowerowy szlak R-63 dobrego wojaka Szwejka i czarny krajoznawczy szlak rowerowy "Śladami umocnień nadsańskich"). Z Bykowiec prowadzi ścieżka przyrodnicza do rezerwatu "Polanki".

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Dmitrzak-Skowrońska I., Sanok i okolice. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2009,

DSC07001

 

DSC07016

 

P1030180

P1030181

DSC09783

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:57

Dębna

Napisał

Po raz pierwszy o miejscowości Dębna wspomniano w 1431 roku. Należała wtedy do Iwanka de Dambna. W 1486 lub 1495 roku bracia Piotr, Mikołaj, Szczęsny i Leonard z Jurowiec sprzedali wieś Rafałowi z Humnisk. W dokumentach z 1489 i 1490 roku mówi się, że połowa pola o nazwie Thatharczyska w Dębnej wraz z gajami została zastawiona przez wójta z Mrzygłodu. W okresie I Rzeczpospolitej do I rozbioru Polski miejscowość należała do dóbr królewskich i podlegała starostwu mrzygłodzkiemu. W 1866 roku rząd austriacki sprzedał Dębną spółce Kirchmayer, syn i Simondt. Pod koniec XIX wieku kupił ją Josche Kanner. Na początku XX wieku wieś ponownie zmieniła właściciela, którym został Stanisław Nowak.

W miejscowości nie było ani cerkwi, ani kościoła. Mieszkańcy obrządku łacińskiego należeli do parafii w Mrzygłodzie.

Przed II wojną światową wieś zamieszkiwała głównie ludność polska.

W Dębnej, na początku wsi przy drodze stoi murowana kapliczka z XIX wieku. Pod "Dębiańską Skałą" w XIX wieku stała karczma. Po wojnie w miejscowości istniało kilka starych, zrębowych chałup krytych słomianymi dachami i pozostałości pomnika zbudowanego na pamiątkę poległych żołnierzy LWP, funkcjonariuszy MO i UB z Rzeszowa, którzy zginęli w zasadzce zastawionej przez ludzi Żubryda.

Z "Dębiańskiej Skały" można zobaczyć panoramę na dolinę Sanu. W Dębnej znajduje się dogodne wyjście w pasmo Głębokiej (526 m n.p.m.) i na górę Kopacz (536 m n.p.m.). Po drugiej stronie Sanu usytuowane jest miejsce zwane "Chmielina".

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:57

Dobra Szlachecka

Napisał

Dobra jest miejscowością położoną nad Sanem, na zachodnim obrzeżu Gór Sanocko-Turzańskich. Otaczają ją od wschodu Dobra Góra (400 m n.p.m.), Magura (506 m n.p.m.) i Na Wysokim (586 m n.p.m.), zaś od południa góra Kapor (463 m n.p.m.) i wzgórze Zarzeczki (469 m n.p.m.).

Archeolodzy odnaleźli na terenie wsi toporek kamienny z końca neolitu oraz fragmenty wczesnośredniowiecznej ceramiki z X-XI wieku.

W czasach książąt ruskich istniała na jej obszarze osada puszczańska. Król Władysław Jagiełło w dniu 28 czerwca 1402 roku podarował braciom stryjecznym, Jurowi, Zanowi, Dymitrowi i służkom królewskim z Ulucza ziemię zwaną "Dobre Pole" wraz z dochodami, rolami, czynszami, polowaniem i barciami. Obdarowani w zamian byli zobowiązani do udziału w wyprawach wojennych z trzema łucznikami i do służby dla zamku w Sanoku na trzech koniach.

Dobrą lokowano na prawie ruskim. W 1446 roku odnotowano, że starosta oskarżył służków z Dobrej - Truchana i Josypa o niewypełnianie swoich obowiązków w postaci przywożenia listów według dokumentu królewskiego i niebrania udziału w wyprawie wojennej. W 1564 roku król Zygmunt August wprowadził nowe obowiązki, jakie powinni wypełniać dziedzice wsi. M.in. zostali zobowiązani do oddawania na wyprawę wojenną pięciu dobrze uzbrojonych konnych. W 1565 roku założyciele Dobrej otrzymali tytuły szlacheckie, a sejm mieszkańców osady zwolnił od płacenia czynszu i nakazał im dostarczać w czasie wojny czterech jezdnych. W tym czasie wieś podzielono na Dobrą Szlachecką i Dobrą Rustykalną.

W XV wieku istniał w miejscowości młyn i kuźnia. W XVII wieku wieś należała do szlachty zagrodowej Dobrzańskich herbu Sas. W 1772 roku nabył ją Piotr Starzyński. W 1828 roku należała do Kaliksta Dobrzańskiego i Teodora Tergonde. W II połowie XIX wieku właścicielami wsi byli Ernestyna Hryniowska, Leib Langsam i Maria Cieszanowska. W 1890 roku należała nadal do Marii Cieszanowskiej oraz do Stanisława i Stefana Raczyńskich, a także do spadkobierców Izabeli Dobrzańskiej. W latach 30 XX wieku tutejszy młyn był własnością rodziny Dziurdziewiczów. Na terenie wsi wyrabiano "komięgi" służące do spławiania soli z Tyrawy Solnej do Przemyśla. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało tutaj około 2000 osób, w tym 450 rodzin ukraińskich, 40 polskich i 11 żydowskich. W tym czasie Dobra miała 11 przysiółków. Po 1945 roku w wyniku wysiedleń pozostało 10 rodzin, których liczba wzrosła później do około 80.

O parafii prawosławnej po raz pierwszy wspomina się w 1433 roku. Podaje się wtedy także nazwisko proboszcza, którym był ks. Paszko. W 1507 roku również odnotowano istnienie parafii prawosławnej. Obecna cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja z 1879 roku służyła jako kościół rzymskokatolicki od 1946 roku. Dzwonnicą była XVII-wieczna cerkiew wieżowa (bramna) z dzwonami z 1625 roku i 1924 roku oraz kaplicą na piętrze. Dzisiaj jest to filia Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Niedaleko znajduje się murowana plebania greckokatolicka z XIX wieku z wysokim dachem czterospadowym. Po wojnie używano jej jako sklepu do lat 80 XX wieku. Teraz stoi opuszczona.

W Dobrej znajduje się kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego i dużo murowanych kapliczek z XIX wieku. Jedna z nich, kapliczka nagrobna Krajnika jest usytuowana na starym cmentarzu. Przez Dobrą przechodzili pątnicy zmierzający do Kalwarii Pacławskiej. W górnej części miejscowości znajduje się osuwisko z jeziorkiem osuwiskowym o nazwie "Morskie Oko". Przez Dobrą prowadzi niebieski "Szlak Ikon", a wokół wsi można zobaczyć bunkry - betonowe schrony bojowe na Linii Mołotowa zbudowane w latach 1940-1941. W okolicy znajdowały się złoża ropy naftowej i naturalne wycieki solonej wody, której używano po raz ostatni do celów spożywczych w latach 40 XX wieku. Z kolei w miejscu zwanym "Ropa" pozyskiwano olej skalny, który wykorzystywano w celach gospodarczych do impregnacji drewna. Z Dobrej można udać się w kierunku Krecowej i Woli Krecowskiej.

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Dmitrzak-Skowrońska I., Sanok i okolice. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2009.

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:56

Jaćmierz

Napisał

Jaćmierz jest miejscowością położoną u podnóża Pogórza Dynowskiego w odległości 5 km na północ od Zarszyna. Wieś leży przy drodze do Brzozowa.

Po raz pierwszy o Jaćmierzu wspomina się w 1390 roku w przywileju wydanym przez Władysława Jagiełłę, który tereny dzisiejszej Posady Jaćmierskiej przekazał Fryderykowi Myssnarowi z Miśni herbu Sulina za zasługi wojenne. W owym dokumencie wieś występuje pod nazwą Iaczimirscz, o której wzmiankuje się też w 1456 roku.

W zapiskach historycznych pojawiają się następujące nazwy miejscowości: Iaczimirz w XV wieku, Jaczimierz, Jaczymierz, Jacymierz, Jaczmirz w XV i XVI wieku, Iaczymyrz, Jacmierz i Jacimierz od XVI do XVIII wieku oraz Jaćmierz w XIX wieku. Nazwa Jaćmierz składa się z trzech członów "ja-ci-mir" i oznacza w języku staropolskim "ja ci tobie zgodę, przynoszę zapewniam". Nazwa wsi mogła wywodzić się również od jeńców jaćwieskich.

Możliwe, że wieś założyli książęta ruscy przed 1340 rokiem lub osada powstała za panowania Kazimierza Wielkiego po 1340 roku. Jaćmierz do 1390 roku był wsią królewską. Akt lokacyjny miejscowości nie zachował się. Po śmierci Fryderyka jego syn przyjął nazwisko Jaćmierski i założył przy oddanej mu wsi miasteczko Jaćmierz nad "Głębokim" potokiem. Na prawie niemieckim oparto układ przestrzenny miasteczka. Z rynku rozchodziło się sześć ulic: jedna w kierunku Wzdowa, druga w kierunku Bażanówki, dwie w kierunku Górek i Targowicy oraz dwie w kierunku Zarszyna. Wyznaczono miejsce na kościół i dom parafialny. Jaćmierz należał do miast, które posiadały równoległe rozplanowanie rozległego rynku.

Miasteczko nazwano Jacimirz, a wieś Posadą Jaćmierską. W tym czasie rozróżniano Posadę Górną i Dolną. Od 1447 do 1451 roku miasteczko tymczasowo znalazło się w posiadaniu Mikołaja Bielonki. Fryderyk odzyskał je 24 maja 1468 roku i sprzedał z Posadą i Bażanówką Mikołajowi Pieniążkowi z Witowic. W 1484 roku właścicielami klucza jaćmierskiego zostali jego dwaj synowie: Piotr i Jakub Pieniążkowie, którzy sprzedali Jaćmierz w 1486 roku Mikołajowi Frysztackiemu - wójtowi miasta Frysztak. Następnym właścicielem miasteczka został w 1492 roku Jan Amor Tarnowski, który podarował Jaćmierz z Posadami swojemu synowi, Janowi Amorowi Młodszemu w 1496 roku. Córka Jana Zofia wniosła Jaćmierz w posagu swojemu mężowi Feliksowi Szczęsnemu z Bóbrki Ligęzy. W rodzinie Ligęzów miasteczko pozostało do początku XVII wieku, kiedy to Zofia Ligęzianka wyszła za mąż za Samuela Stupeckiego. W ten sposób nowym właścicielem Jaćmierza została rodzina Stupeckich.

W Jaćmierzu mieszkali Polacy, Niemcy, Węgrzy i Rusini. W XV wieku żyło tutaj około 300 osób. Rozbudowa miasteczka i Posad nastąpiła na przestrzeni XV i XVI wieku. Drewno na budowę mieszkańcy uzyskiwali z lasów Beska i Odrzechowy. Rozwinęła się hodowla koni i bydła, powstawały nowe rzemiosła tj. szewstwo, tkactwo, stolarstwo i garncarstwo. Istniał tutaj browar.

Miasteczko uległo zniszczeniom w czasie najazdu tatarskiego na Ziemię Sanocką w 1624 roku oraz w trakcie najazdów Szwedów i Węgrów Rakoczego. Ocalało z tych wydarzeń około 20 domów, a ziemia leżała niezagospodarowana. Właściciel Jaćmierza, Samuel Stupecki w 1626 roku nadał mieszkańcom pewne wolności i przywileje. Podarował im dwa pastwiska o nazwach Błonie i Półanki oraz umożliwił korzystanie z łazienki zlokalizowanej za miasteczkiem. Jaćmierz posiadał wolną propinację wódki, miodu i piwa, korzystał z browaru dworskiego oraz z potrzebnego sprzętu i drzewa.

Po najazdach tatarskich przybyli na te tereny nowi osadnicy z Mazur i Polski Zachodniej. W 1699 roku mieszkało w Jaćmierzu i Posadzie Jaćmierskiej 646 osób. W 1787 roku żyło 967 katolików. W 1880 roku naliczono 1655 mieszkańców, w 1921 roku - 1562 osób, w 1946 roku - 1476 osób i w 1975 roku - 1307 osób. W 1900 roku mieszkańcy Jaćmierza i Posady w liczbie 187 osób przebywali na emigracji w Ameryce.

Regina Konstancja Stupecka w pierwszym małżeństwie wniosła Jaćmierz w swoim wianie Adamowi z Hoczwi Balowi, a po jego śmierci, po 1650 roku w drugim małżeństwie, Michałowi z Marchowic Marchockiemu.

W XVI wieku miasteczko rządziło się prawem magdeburskim, organizowano w tym czasie cotygodniowe targi w każdy wtorek i cztery roczne jarmarki. Handlowano bydłem sprowadzanym z Węgier. Pod koniec XVII wieku Jaćmierz należał do Michała Marchockiego oraz do Heleny i Jerzego Wojakowskich. W 1708 roku jako właścicieli wymieniono Klarę z Hynkow i Władysława Grabowskiego.

W 1781 roku mieszkańcy Jaćmierza złożyli skargę przeciwko dziedzicowi Janowi Grodzickiemu, który ożenił się z córką Grabowskich, Anastazją. Pozew składał się z 12 punktów, w których wyliczono krzywdy doznane od dziedzica. Złożono stosowny dokument do "Dyrektorium J.C.K. Powiat Krosno". W 1787 roku podobny pozew złożyli mieszkańcy Posady Jaćmierskiej. Wyniknął z tego spór, który trwał do 1866 roku. Mieszczanie i chłopi nie uzyskali korzystnego dla siebie rozwiązania.

Jaćmierz ucierpiał na skutek wydarzeń rewolucyjnych z lat 1846-1848 i klęsk nieurodzaju, głodu, epidemii tyfusu i cholery, która siała spustoszenie wśród mieszkańców Jaćmierza także w 1854 i 1874 roku.

Właścicielem Jaćmierza po Grodzickich został Sebastian Ostaszewski. Jego córka Maria 28 maja 1829 roku wniosła Jaćmierz z Posadami w posagu swojemu mężowi, Franciszkowi Grotowskiemu. Miasteczko w posiadaniu tej rodziny znajdowało się do momentu parcelacji dóbr dworskich w 1945 roku.

W czasie I wojny światowej do Jaćmierza we wrześniu 1914 roku przybyły patrole konne, a następnie kawaleria rosyjska. Dowodzący generał Keller zamieszkał we dworze na Chmurówkach w Posadzie Jaćmierskiej. Stacjonujące wojska nie rabowały dobytku mieszkańców, a po łupy wybierały się do sąsiednich miejscowości. Rosjan z miasteczka wyparły maszerujące od strony Beska oddziały austriackie. Wojska rosyjskie do Jaćmierza wkroczyły ponownie w maju w 1915 roku. W tym czasie w wyniku działań artyleryjskich zniszczono w Jaćmierzu kilka zabudowań i ucierpiał jaćmierski rynek. Z powodu działań wojennych zginęło 16 osób z Jaćmierza i 20 z Posady Jaćmierskiej. W 1930 roku z inicjatywy prof. Józefa Stachowicza wybudowano pomnik ku czci poległych w wojnie żołnierzy.

Pierwsza szkoła w Jaćmierzu powstała pod koniec XVI wieku. Wcześniej istniała szkoła parafialna. Nauczycielami byli m.in. w 1635 roku Mateusz Gabrielowicz, z pochodzenia chłop, w 1646 roku Józef Chmielowicz, w 1833 roku ks. proboszcz Żukrowski, w 1864 roku Stanisław Haduch. W 1870 roku szkoła parafialna stała się jednoklasową szkołą etatową. W 1894 roku kierownikiem placówki i kursu rolniczego został Stanisław Haduch. W 1894 roku rozpoczęto budowę nowej szkoły, którą do użytku oddano 12 września 1899 roku. Do czteroklasowej placówki uczęszczały nie tylko dzieci z Jaćmierza i Posady, ale również z okolicznych wiosek. W 1929 roku szkołę rozbudowano.

W 1920 roku Posadę Dolną przyłączono do gminy Jaćmierz. W latach 1928-1929 przeprowadzono na tym obszarze melioracje gruntów, dzięki czemu zwiększyły się zbiory. Od 1927 roku poczta w Jaćmierzu dysponowała telefonem. Z inicjatywy Henryka Tarkowskiego ze Straży Pożarnej w 1933 roku rozpoczęto budowę Domu Ludowego, który otworzono w czerwcu 1934 roku.

W 1935 roku powstał nowy budynek Kasy Stefczyka, rozbudowano mleczarnię, założono Kółka Amatorskie z bibliotekami.

Jaćmierz jako miasteczko posiadał swój herb, który jest widoczny nad wejściem do Domu Ludowego, ale nie używa się go od 1934 roku, kiedy to miejscowość utraciła status miasta i herbu.

Po wybuchu II wojny światowej na Jaćmierz i Posadę Jaćmierską nałożono kontyngenty. W Jaćmierzu zaczęto organizować punkty przerzutowe dla kurierów m.in. na poczcie. Z tego punktu korzystali również uciekinierzy próbujący przedostać się na Węgry. W miasteczku schronienie znajdowali też chorzy na tyfus plamisty, którym udało się zbiec z obozu jenieckiego w Rymanowie. Funkcjonowało w miejscowości tajne nauczanie, z którego korzystało ponad 80 młodych ludzi. Jaćmierz nie znalazł się bezpośrednio w strefie frontu. Zniszczony został jeden budynek, a ponad trzydzieści uszkodzono, w tym kościół i szkołę. Zginęło 38 osób, a 3 osoby straciły życie w Niemczech. W dniu 9 sierpnia 1944 roku do Jaćmierza wkroczyła Armia Czerwona, przynosząc długo oczekiwane wyzwolenie spod okupacji niemieckiej.

Po wojnie rozparcelowano trzy istniejące folwarki w Jaćmierzu i na Posadzie. W 1954 roku miasteczko wraz z Posadami zelektryfikowano. W domach mieszkańców pojawiły się kuchenki elektryczne, pralki, motory do omłotów i obróbki drewna, żelazka, radia i telewizory. Ulice utwardzono i pokryto asfaltem. Zaczęły kursować autobusy do Sanoka i Brzozowa. Uruchomiono Spółdzielnię produkcyjną i Kółko Rolnicze, a w 1959 roku powstał punkt felczerski i następnie ośrodek zdrowia. W 1956 roku zaczęła działać biblioteka. W 1971 roku powstał nowy budynek szkoły z kanalizacją, centralnym ogrzewaniem i salą gimnastyczną.

W Jaćmierzu znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP z 1664 roku, który odnowiono i wyremontowano w latach 1925-1932, kościół polskokatolicki z 1925 roku, dom ubogich, tzw. Szpital z XIX wieku, kaplica grobowa Ostaszewskich i Grotowskich z 1827 roku. Zabudowa wsi i rynku pochodzi z XVII i XIX wieku, ocalały tutaj też dwa spichlerze z końca XIX wieku i park dworski z XIX wieku.

W dniach 9-10 lipca mieszkańcy obchodzili 1000-lecie istnienia Państwa Polskiego i 600-lecie Jaćmierza.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Ciupka J., W gminie Zarszyn, Krosno 2000,

Stączek R., Jacimirski L., Jaćmierz i Jacimirscy. Historia i dzień dzisiejszy, Jaćmierz-Drohobycz 2009.

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:55

Karlików

Napisał

Karlików jest miejscowością położoną w pagórkowatym rejonie w odległości 4 km od Bukowska. Prawdopodobnie istniała już w XV wieku. W źródłach historycznych wspomina się o niej od 1483 roku pod nazwą "Karlowa". Na terenie Karlikowa najwyższym miejscem jest wzgórze Tokarnia (771 m n.p.m.), zaś najniższym wzniesienie Płonna (439 m n.p.m.).

Właścicielami miejscowości byli Ossolińscy, Stadniccy, Gniewosze, a pod koniec XIX wieku jako dziedzica tutejszego majątku wymieniono Feliksa z Oleksowa Gniewosza.

Na przełomie XIX i XX wieku Karlików liczył 53 domy i 359 mieszkańców. Przed wybuchem II wojny światowej istniało tutaj 67 domów, a mieszkańcami w większości byli Rusini. Na początku XXI wieku mieszkało tutaj około 120 osób.

W przeszłości w Karlikowie swoją siedzibę miała parochia greckokatolicka, do której należały też wsie: Przybyszów i Wola Piotrkowa. Pod koniec XIX wieku parochia miała około 1200 wiernych. Obrzędy religijne odbywały się w cerkwi greckokatolickiej pod wezwaniem św. Paraksewii z 1840 roku.

Po zakończeniu II wojny światowej wieś opustoszała w wyniku ataku Polaków z Bukowska i żołnierzy oraz wysiedleń na ziemie ZSRR. Na jednym z cmentarzów w Karlikowie rozstrzelano 42 mieszkańców narodowości ukraińskiej. Swoją siedzibę miał tutaj PGR, który w 1972 roku podlegał zarządowi Ministerstwa Sprawiedliwości.

Dzisiaj w Karlikowie znajduje się wyciąg narciarski o długości 1200 m cieszący się w sezonie zimowym dużym zainteresowaniem narciarzy.

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Olszański T.A., Beskid Niski. Przewodnik, Pruszków 2002,

Zuba J, W gminie Bukowsko, Krosno 2004

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:55

Łukowe

Napisał

Łukowe jest miejscowością położoną w dolinie Kalniczki na południe od Zagórza.

Kalendarium

 1437r. - pierwasza znana wzmianka w dokumentach. Historycy uważają, że wieś lokowano przed tą datą. Inicjatorem lokacji była rodzina Tarnawskich.

1921r. - wieś liczyła 179 domów i 1043 mieszkańców, w tym 960 grekokatolików, 97 katolików i 26 osób wyznania mojżeszowego.

1945r. - po II wojnie światowej, tak jak i w innych miejscowościach ludność ukraińską wysiedlono, a sprowadzono osadników z Małopolski. Obecnie mieszka tutaj około 700 osób.

1966r. - Łukowem uruchomiono spółdzielnię specjalizującą się w hodowli bydła i owiec.

W wsi otwarto ośrodek wypoczynkowy "Oaza", w którym istnieje możliwość wędkowania.

DSC01158

DSC05300

 

DSC05311

DSC08330

DSC08331

DSC09360

DSC09361

DSC09362

DSC09364

DSC09365

DSC09367

odkrywka fliszu przełom Kalniczniczki

 

 

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 

W Łukowem ocalała murowana cerkiew parafialna pod wezwaniem św. Dymitra z 1828 roku. Świątynię ufundował niegdysiejszy właściciel wsi, Franciszek Truskolaski. Obecnie pełni ona rolę kościoła rzymskokatolickiego. Wyposażenie cerkwi nie zachowało się, na stropie można tylko zobaczyć XIX-wieczną polichromię.

 

 

sobota, 02 listopad 2013 14:54

Międzybrodzie

Napisał

Międzybrodzie jest miejscowością położoną nad Sanem, u stóp Gór Słonnych. Nazwa osady oznacza wieś międzybrodami, czyli między miejscami na rzece, przez które brodząc, łatwo można przejść na jej drugi brzeg.

Archeolodzy znaleźli na obszarze wsi pozostałości osadnictwa z IV-V wieku n.e. oraz ślady grodzisk. Według tradycji pierwszymi osadnikami wsi były rodziny Germaków i Wojcowiczów. Pierwsza wzmianka o Międzybrodziu pochodzi z 1439 roku. Lokowano ją na prawie ruskim i jako wieś królewska podlegała starostwu sanockiemu. Jej mieszkańcy mieli liczne powinności względem sanockiego zamku, m.in. naprawiali parkany, czyli mury obronne zamku.

Na początku XX wieku w posiadaniu rodziny Wojcowiczów był dokument spisany po polsku, a wydany przez króla Augusta III. Zawarto w nim przywileje na połów ryb w Sanie, wyrąb lasu, wyrób piwa, a do tego uwalniał on rodzinę od pańszczyzny. Aleksy Wojcowicz, który urodził się we wsi uczestniczył w powstaniu styczniowym, za co został zesłany do Rosji. Tam pracował jako lekarz. Do rodzinnej wsi wrócił jako staruszek. W 1901 roku ufundował cerkiew, plebanię i szkołę.

Pierwsza wzmianka o świątyni greckokatolickiej pochodzi z 1510 roku. Kolejną drewnianą w 1790 roku wybudował ks. ojciec Joan Wojcowicz. Budynek spłonął w 1866 roku. W 1869 roku wybudowano nową drewnianą cerkiew na wysokiej skale nad Sanem. Dwieście złotych reńskich i budulec ofiarował na nią cesarz austriacki Ferdynand I, który wcześniej abdykował. Resztę wydatków związanych z budową pokryli mieszkańcy. Na utrzymanie świątyni przeznaczono dochód z 3 morgów pola. Murowana cerkiew parafialna pod wezwaniem Świętej Trójcy z 1901 roku zachowała się do czasów obecnych. Po 1947 roku, przez krótki czas służyła wiernym obrządku łacińskiego. W 1966 roku została zamknięta i opieczętowana przez władze ludowe. Kościołowi rzymskokatolickiemu świątynię oddano w 1973 roku. Od tamtego czasu służy łacinnikom. Przy świątyni obok wolnostojącej, murowanej dzwonnicy z 1900 roku postawiono nagrobek fundatora cerkwi, Aleksandra Wojcowicza.

W II połowie XIX wieku międzybrodzki majątek nabyła od austriackiego rządu rodzina Kannerów. W I połowie XX wieku 212 hektarów ziemi należało do rodziny Nowaków.

Na uwagę w Międzybrodziu zasługuje znajdująca się na cmentarzu piramida - wspólny grobowiec Kulczyckich i Dobriańskich z lat 30 XX wieku, betonowy krzyż z I połowy XX wieku, drewniana kapliczka z początku XXI wieku oraz stare krzyże przydrożne z XX wieku. Pośrodku wsi stoi kapliczka z I połowy XIX wieku. W Międzybrodziu znajduje się też kilka starych, drewnianych domów doliniańskich z wnęką. Według tradycji istniał tutaj niegdyś monaster bazyliański. Przez wieś przebiega "Szlak Ikon". Na pobliskiej górze Kopacz (536 m n.p.m.) od lat 30 XX wieku stał dębowy krzyż, który ze starości się przewrócił. Został zastąpiony nowym krzyżem z płaskorzeźbą św. Huberta, który ufundowali myśliwi PZŁ z Koła Łowieckiego "Darz Bór" z Sanoka.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005.

 

 

Jak dojechać

 

 Baza Noclegowa

 

Szlaki turystyczne

 

Trasy Rowerowe

 

Ciekawe miejsca

 

Zabytki

 

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

 

Informator

 

sobota, 02 listopad 2013 14:53

Mrzygłód

Napisał

Mrzygłód jest miejscowością położoną przy drodze z Sanoka do Dynowa. Pierwotna nazwa wsi brzmiała Tyrawa. Osada leżała przy trakcie handlowym. Archeolodzy znaleźli na jej terenie monety rzymskie i fragmenty naczyń wczesnośredniowiecznych.

Nazwa Mrzygłód pojawiła się w lustracji z 1565 roku i w dokumentach z 1613 roku. Według jednych źródeł nadali ją miejscowości Pileccy przed 1431 rokiem, zaś według innych nazwa Mrzygłód może wywodzić się od "morzenia głodem", gdyż w XVII wieku miasto nawiedziła powódź, a wezbrane wody Sanu zalały zabudowania i zniszczyły zbiory, w wyniku czego w miejscowości nastał głód, który przyczynił się znacznie do śmierci wielu mieszkańców.

Mrzygłód założono w XIV wieku. Na początku XV wieku wieś przestała być własnością księcia Władysława Opolczyka, który oddał ją nowym właścicielom, rodzinie Pileckich w zamian za Kańczugę i Tyczyn. W 1425 roku Mrzygłód otrzymał prawa miejskie od Władysława Jagiełły, a król powierzył miejscowość Matiaszowi ze Zboisk, na którym spoczęło zadanie osadzenia mieszkańców. W 1431 roku nastąpiła lokacja miasta na prawie magdeburskim na gruntach wsi o tej samej nazwie. Król ustanowił wtedy też przywileje na organizowanie jarmarków i pobieranie myta. Powstała królewszczyzna o nazwie Tyrawa Królewska. W 1547 roku król Zygmunt I ustanowił nowe daty odbywania się targów: na Boże Ciało i św. Bartłomieja, dodał też dodatkowy jarmark na Nowy Rok.

W XV wieku miasto nachodziły liczne klęski. W 1435 i 1473 roku były to pożary, w 1492 i 1498 roku najazdy tatarskie, a w 1475 roku klęski głodu i epidemie chorób. W XVI wieku Mrzygłód należał do dwóch miast w Ziemi Sanockiej. W tym czasie w miejscowości rozkwitały różne rzemiosła: stolarstwo, garncarstwo i kowalstwo. Miasto ucierpiało znacznie w czasie potopu szwedzkiego. W XVII wieku Mrzygłód był siedzibą starostwa niegrodowego, w skład którego wchodziły Dębna i Łodzina. W 1624 roku miasto najechali Tatarzy, w wyniku czego w 1627 roku żyło tutaj tylko 44 mieszkańców. W 1657 roku miał miejsce najazd Rakoczego, a w 1665 roku powódź. Ocalało kilkanaście luźnych chałup z 20 gospodarzami. Na skutek poniesionych szkód mieszkańców uwolniono od podatków. Kolejno w 1710, 1745, 1801 i 1855 roku wybuchały niszczycielskie pożary. Równie niszczycielska jak ogień była woda. W 1758 roku tylko cerkiew i murowany kościół ocalały z powodzi. Kolejne powodzie miały miejsce w 1828, 1893, 1924, 1927 i 1933 roku.

W 1665 roku dzierżawca miasta wybudował na rynku browar i zajął ratusz, w którym powstał szynk i magazyn. W XVII i XVIII wieku w Mrzygłodzie rozwijały się następujące rzemiosła: kuśnierz, piekarz, szewc, czapnik, płóciennik, stolarz, bednarz, tokarz, kowal, garncarz, cieśla i flisak. Najpopularniejsi byli garncarze, którzy wytwarzali garnki, maślniczki, doniczki, flakony o różnej pojemności i kształcie. Flisacy podróżowali na północ, sprzedając drewno, sól, dziegieć i wyroby w miejscowej Fabryce Fajansu. W przysiółku "Jułna" do lat 50 XX wieku istniała cegielnia i młyn wodny, a do lat 80 XX wieku istniały tam dwa drewniane koła zębate.

W XVII wieku powstał tutaj dwór obronny z drewna i kamienia otoczony wałem i ostrokołem. W 1772 roku Mrzygłód stał się częścią austriackich dóbr rządowych. Mieszkańcy miejscowości uczestniczyli w wydarzeniach w 1846 roku i w powstaniu styczniowym w 1863 roku. W okresie zaboru austriackiego w Mrzygłodzie rozwinęło się rzemiosło drzewne, wyrabiano łyżki, wrzeciona, różne drobne narzędzia codziennego użytku. Ich produkcję zawsze rozpoczynano po żniwach. Mieszkańcy wytwarzali także płótno. Na jarmarkach handlowano płótnem, wyrobami garncarskimi i fajansem. W XIX wieku istniała tutaj fabryka fajansu i kamionki. Miejscowa ludność zajmowała się garncarstwem od XVII wieku do lat 60 XX wieku. Często przybywali tutaj mieszkańcy Pogórza Przemyskiego i Dynowskiego, żeby kupić garnki i inne wyroby garncarskie. Do 1939 roku funkcjonował w Mrzygłodzie Cech Wielki, który skupiał rzemieślników i dbał o kultywowanie starych tradycji. Do niedawna nad Sanem można było zobaczyć stary piec garncarski. Dzisiaj w miejscowości nie ma już garncarzy.

W okolicy natrafiono na rudy żelaza, sól, piaskowiec, margiel i złoża ropy naftowej. Jednak nie działały na tym obszarze żadne kopalnie ropy, poza jedną, którą uruchomiono około 1917 roku na "Kikowej Górze" w miejscu pastwisk i łąk. Konkurencja pobliskiego Sanoka uniemożliwiała większy rozwój gospodarczy Mrzygłodu. Miasto prawa miejskie utraciło po I wojnie światowej. Swój największy rozkwit Mrzygłód przeżywał w XVI wieku, zaś jego upadek nastąpił w II połowie XVII wieku.

Wiadomo, że w 1515 roku istniała tutaj cerkiew prawosławna. Murowana cerkiew pod wezwaniem Zaśnięcia NMP z 1901 roku po wojnie była używana jako magazyn. Dzisiaj można zobaczyć jej ruiny na północ od rynku. Do lat 40 XX wieku posiadała od frontu nad przedsionkiem dzwonnicę-wieżę.

Gotycki murowany kościół pod wezwaniem Rozesłania Apostołów wzniesiono przed 1424 roku. Tradycja głosi, że wybudował świątynię król Władysław Jagiełło jako podziękowanie za zwycięstwo pod Grunwaldem. Kościół otacza mur z polnego kamienia z I połowy XIX wieku. W murze znajduje się murowana dzwonnica z 1836 roku. Wtedy też wybudowano murowane ogrodzenie cmentarza kościelnego z bramką do plebanii i czterema kapliczkami.

Mrzygłód jest wsią, która zachowała układ urbanistyczny. Domy wzniesiono tradycyjnie wokół czworokątnego rynku i wąskich uliczek. Zauważyć można zminiaturyzowanie elementów charakterystycznych dla dużych miast. Domy są bliźniaczo do siebie podobne, szczytami ustawionymi do rynku, o jednakowych detalach ludowej ciesiołki. Rynek, wybrukowany "antycznym kocim łbem", wraz z zabudową jest chroniony. Murowany ratusz pochodzi z II połowy XIX wieku.

Na uwagę w Mrzygłodzie zasługuje też drewniana karczma, murowana kaplica z XIX wieku, stary cmentarz, przydrożne kapliczki z I połowy XIX wieku i 1900 roku. Z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem mieszkańcy w 1910 roku wystawili na rynku pomnik Władysława Jagiełły, który zniszczyli niemieccy żołnierze w 1942 roku. Po wojnie pomnik odbudowano.

Na początku XXI wieku odżyły w miejscowości tradycje flisackie. Atrakcje "Spływ Doliną Sanu" kierowano głównie do turystów. W 2006 roku wydarzył się tutaj u progu sezonu turystycznego tragiczny wypadek, który zaważył na dalszych losach turystyki flisackiej.

Powoli Mrzygłód nabiera charakteru turystycznego. Przez miejscowość przebiega "Szlak Ikon".

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Bata A., Sanok i okolice, Krosno 2001,

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005.

 

 

Jak dojechać

 

 Baza Noclegowa

 

Szlaki turystyczne

 

Trasy Rowerowe

 

Ciekawe miejsca

 

Zabytki

 

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

 

Informator

 

Strona 1 z 2
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384